AI op de brug van een zeeschip? Voorlopig toch maar een stuurman erbij

In dit artikel:

Onderzoekers van de Technical University of Denmark en de University of Copenhagen onderzochten of grote taalmodellen kunnen helpen bij de navigatie op zee. Daarvoor analyseerden ze vijftig echte ontmoetingen tussen schepen in Deense kustwateren, op basis van AIS-gegevens. De situaties werden gekoppeld aan de internationale COLREG-verkeersregels, de vereiste manoeuvre en de nautische redenering daarachter.

De AI-modellen moesten telkens drie dingen doen: de verkeerssituatie herkennen, bepalen welk schip actie moest ondernemen en een passende manoeuvre adviseren. Daarbij werden zowel grote online modellen als kleinere systemen getest, zonder dat ze specifiek voor maritieme navigatie waren bijgetraind.

De resultaten waren wisselend. Het kleinere model Mistral 7B adviseerde in ongeveer de helft van de gevallen een koerswijziging naar bakboord, ook wanneer dat niet de juiste actie was. Nieuwere en grotere modellen, waaronder GPT-5-mini, interpreteerden de situaties beter en kwamen vaker met passende adviezen. Toch maakten ook deze modellen nog fouten en bleken ze onvoldoende betrouwbaar om een stuurman of kapitein te vervangen.

Volgens de onderzoekers vraagt veilige scheepvaart om meer dan het toepassen van regels. Een nautisch professional houdt ook rekening met snelheid, koers, de ontwikkeling van de minimale passeerafstand, beschikbare ruimte, ondieptes, land, verkeersscheidingsstelsels en het gedrag van andere schepen. Die praktische kennis, ook wel ‘goed zeemanschap’ genoemd, is moeilijk in een taalmodel vast te leggen.

De studie is nadrukkelijk een eerste verkenning en geen compleet systeem voor autonome schepen. De onderzoekers denken dat gerichte training met grote hoeveelheden AIS-data, bijna-aanvaringen, botsingen en beslissingen van ervaren bemanningen de prestaties kan verbeteren. In de praktijk ligt een ondersteunende rol waarschijnlijk het meest voor de hand: een digitale collega die het verkeersbeeld voortdurend analyseert, waarschuwt voor mogelijke risico’s en de stuurman helpt, terwijl die de uiteindelijke beslissing neemt.