Alles over de traditie van kerstbomen in de mast

In dit artikel:

Lang geleden was het gebruikelijk: een kerstboom in de mast signaleerde dat een schip post voor collega’s meenam. Zeevaarders die kerst ver van huis doorbrachten, waren afhankelijk van papieren brieven en kaarten; kustvaarders uit Groningen die regelmatig Scandinavië en de Baltische staten bevoeren, bonden daarom hun masttop vol kerstgroen als zij op tijd terugkeerden om post aan de PTT te overhandigen.

De gewoonte is grotendeels uitgestorven door moderne communicatiemiddelen, maar er bestaan nog nazaten en herinneringen. De kustvaarder Lifana van de familie Kruizinga voerde in deze eeuw nog sporadisch een kerstboom in de mast, al leverde dat weinig kaartpost meer op. Het Groninger Archieven bewaart veel beeldmateriaal: een foto van Piet Boonstra uit december 1962 toont vijf kustvaarders (Waalborg, Sporanzo, Marco Polo, Vanessa en Pirvla) zij aan zij, alle vijf met een kerstboom; een andere opname laat in 1950 de Egbert Wagenborg in Delfzijl voor Radio Holland zien.

In de late jaren zeventig probeerde VVV Groningen de traditie kortstondig nieuw leven in te blazen met de actie “Hijs het kerstgroen in de mast”, waaraan ook pleziervaartuigen en woonarken deelnamen. De Koninklijke Marine houdt het gebruik daarnaast decennialang in ere: elk jaar krijgt een schip met een band naar de provincie Groningen een boom in de mast. Nadat de onderzeebootjager Groningen in 1981 uit dienst ging, ging die eer over op opvolgende schepen zoals Hr.Ms. Kortenaer, de Zeven Provinciën en nu de patrouilleschip Zr. Ms. Groningen.

Ook buiten het noorden kwam het voor: het Brabants Historisch Informatie Centrum toont een 1955-tekening van een hoogaars uit Bergen op Zoom met een mastboom, verbonden aan de lokale ansjovisvisserij die formeel nog tot 2019 werd bedreven. De mastboom was dus een wijdverbreid maritiem communicatiemiddel dat met de opkomst van moderne techniek langzaam verdween, maar rijkelijk gedocumenteerd blijft in foto’s en archieven.