Als het werkt: bikken

In dit artikel:

Voor bemanningsleden op stalen schepen betekent “bikken” geen hapje eten maar het afsteken van oude verf en roest: een zwaar, vies karwei dat vaak op de knieën buiten bij weer en wind wordt uitgevoerd en dat meestal gebeurt wanneer er verder weinig te doen is. Roest is de grootste vijand van elk stalen vaartuig, vooral op zee waar zout de corrosie versterkt. Roesten is in feite een langzame verbranding: metalen verbinden zich met zuurstof en vormen oxiden. Bij ijzer levert dat ijzeroxide (roest) op, dat ongelukkig genoeg meer volume inneemt dan het oorspronkelijke metaal. Die uitzetting veroorzaakt haarscheurtjes en legt steeds meer metaal bloot, waardoor de aantasting zichzelf versnelt. Waterdamp, zout en zuren fungeren daarbij als katalysatoren.

Aluminium gedraagt zich anders: het vormt een microscopisch dun maar dichten beschermlaagje aluminiumoxide dat het onderliggende metaal afschermt en zichzelf bij beschadiging snel “herstelt”. Staal heeft die zelfherstellende eigenschap niet, waardoor goede bescherming essentieel is.

De gebruikelijke bescherming is een dikke, luchtdichte verflaag. Zodra die verf veroudert en begint te schilferen door UV en weersinvloeden, moet hij verwijderd worden tot op blank staal voordat er opnieuw gecoat kan worden. Dat verwijderen — bikken — gebeurt handmatig met puntige hamers of beitels en mechanisch met zogenaamde naaldbikkers/pennenhamers. Die pneumatische machines schieten tientallen stalen pennen duizenden keren per minuut uit, wat oude verf kapot slaat maar veel lawaai en vuil veroorzaakt.

Naast regelmatig onderhoud en solide coating bestaan er ook andere beschermingstechnieken, zoals galvaniseren, speciale anti-corrosiecoatings en kathodische bescherming, die bij schepen en constructies soms gecombineerd worden toegepast om roestvorming te vertragen. Toch blijft regelmatig bikken en opnieuw verven onvermijdelijk op stalen schepen om structurele achteruitgang te voorkomen.