Als het werkt: de snelheid van RMS Lusitania
In dit artikel:
Het Britse passagiersschip RMS Lusitania voer tussen Liverpool en New York en werd op 7 juni 1907 te water gelaten. Ze verwierf faam als Blue Riband-houder voor de snelste oversteek en staat vooral bekend omdat haar torpedering door een Duitse onderzeeboot tijdens de Eerste Wereldoorlog de Verenigde Staten dichter bij het conflict bracht. Minder vaak genoemd is haar technische vernieuwing: de Lusitania was het eerste grote lijnschip dat volledig door stoomturbines werd aangedreven.
Tot die tijd gebruikten schepen zuigerstoommachines: kolengestookte ketels leverden stoom die in cilinders zuigers heen en weer liet bewegen, via stangen en overbrengingen naar de schroeven. Die constructie veroorzaakte veel trillingen en beperkingen in snelheid. Charles Parsons ontwikkelde als alternatief de stoomturbine — een roterend schoepenwiel waarop stoom in plaats van wind inwerkt. Turbines draaien gelijkmatiger en schelen veel mechanische complexiteit, maar hebben als nadeel dat ze zeer hoge toerentallen halen, waardoor schroeven kunnen caviteren en vermogen verloren gaat.
Parsons loste deze problemen op door speciale hoge-toerentalschroeven te ontwerpen en meerdere kleinere turbines in serie te plaatsen, elk met eigen schroef. Met zijn proefvaartuig Turbinia toonde hij de capaciteit van de techniek spectaculair aan: tijdens de herdenking van koningin Victoria haalde het vaartuig onaangekondigd 34 knopen en kon niemand het bijhouden, wat ruime publiciteit opleverde.
De Britse marine proefde aanvankelijk met turbinedestroyers (HMS Viper en HMS Cobra, 1898), maar ongelukken met die schepen — niet direct aan de turbine te wijten — temperden de interesse. Privaat werden turbines wel snel opgepakt; het passagiersschip King Edward (1901) werkte probleemloos met turbine-aandrijving en bleef decennia opereren. Toen de marine later flinke turbines in slagschepen als de Dreadnought (17 MW) en Invincible (31 MW) toepaste, was de weg vrij voor turbine-aandrijving op grote schaal. De Lusitania kreeg turbinevermogen van circa 57 MW en bereikte daarmee snelheden rond 26 knopen (48 km/u), waarmee ze de normen voor comfort en vaartsnelheid in de trans-Atlantische scheepvaart verschuifde.
Kort gezegd markeert de Lusitania niet alleen een politiek historisch keerpunt door haar vergaan, maar ook een technologisch keerpunt: de stoomturbine maakte vaart, minder trillingen en hogere scheepssnelheden mogelijk, en legde de basis voor moderne marinetechniek.