Als het werkt: ijsvorming in zee

In dit artikel:

De scheepvaart in het Noordpoolgebied neemt toe door de ontdekking van olie- en gasreserves, maar wordt bemoeilijkt door zee-ijs. Dat ontstaat wanneer zeewater afkoelt tot onder het vriespunt. Door het zoutgehalte ligt dat vriespunt iets lager dan bij zoet water. Wind, golven en stromingen vormen eerst ronde ijsplaten, het zogenoemde pannenkoekenijs, die uiteindelijk kunnen samensmelten tot een gesloten ijslaag.

De vorming van zee-ijs wordt vertraagd door convectie. Koud, zouter water zinkt, terwijl warmer water omhoogkomt, waardoor steeds meer water moet afkoelen voordat verdere ijsvorming mogelijk is. Eénjarig zee-ijs kan tot ongeveer twee meter dik worden en bevat lucht en pekelkanalen. Meerjarig ijs ondergaat meerdere smelt- en vriescycli, waardoor het sterker wordt en nauwelijks nog pekelkanalen bevat.

Zee-ijs bestaat in verschillende vormen. Kustijs zit aan land vast, terwijl drijfijs op open zee voorkomt. Een ijsschots is een drijvende ijsplaat van minstens twintig meter doorsnee; door druk kunnen ijsruggen ontstaan. Losgebroken ijs dat meer dan vijf meter boven het zeeniveau uitsteekt, wordt een ijsberg genoemd.

Schepen in het Noordpoolgebied zijn grofweg te verdelen in ijsbrekers, ijsvarende schepen en ijsversterkte schepen. IJsbrekers kunnen zelfstandig door dik ijs varen. IJsvarende schepen zijn minder sterk en opereren onder gematigde omstandigheden. IJsversterkte schepen kunnen dun ijs breken, maar hebben bij dikker drijfijs meestal hulp van een ijsbreker nodig.