Als het werkt: ondergang van de Vasa

In dit artikel:

De Vasa was een Zweeds oorlogsschip dat in 1628, kort na vertrek uit de haven van Stockholm, zonk. Koning Gustaaf II Adolf wilde een uitzonderlijk groot en zwaarbewapend schip, maar de bouw werd bemoeilijkt doordat er nog geen gedetailleerde ontwerp- en rekenmethodes bestonden. De stabiliteit werd vooral op ervaring ingeschat. Bovendien overleed de oorspronkelijke bouwmeester tijdens de bouw, waarna zijn opvolger het ontwerp onvoldoende kende.

Het schip was met een lengte van bijna 70 meter en een breedte van minder dan 12 meter relatief smal. Een extra geschutsdek en zware, hoge versieringen op het achterschip verhoogden het zwaartepunt. Toen de koning bovendien meer kanonnen eiste, was de romp al grotendeels klaar. Er werd nog 120 ton ballast toegevoegd, maar dat was onvoldoende. Een hellingproef, waarbij bemanningsleden heen en weer renden, liet zien dat het schip gevaarlijk instabiel was. Toch moest het door de ongeduldige koning uitvaren.

Buiten de haven bracht een windvlaag de Vasa aan het hellen. Bij een tweede vlaag stroomde water door openstaande geschutpoorten naar binnen, waarna het schip zonk. Ook sterke wind in een plaatselijke venturi tussen heuvels speelde een rol. De Vasa bleef eeuwen op de zeebodem en werd in 1961 vrijwel intact geborgen.