Gevaarlijke Russische GPS-verstoring vraagt om radarbakens

In dit artikel:

Sinds het begin van de Russische aanval op Oekraïne ondervinden schepen in de Oostzee (en deels de Zwarte Zee) structurele verstoringen van satellietnavigatie, waardoor Nederlandse redersvereniging KVNR en maritieme opleiders oproepen tot alternatieven en back-ups. Rusland zou GPS-signalen verstoren om zijn "schaduwvloot" te verbergen, wat het risico op aanvaringen en verkeerde posities vergroot.

De KVNR pleit vooral voor snelle plaatsing van radarbakens (racon- of ramarkboeien) in verstoringsgevoelige gebieden. Zulke boeien zenden signalen uit die op de radarschermen van schepen zichtbaar zijn en daarmee relatief eenvoudig en snel een betrouwbare referentiepositie bieden. Daarnaast onderzoekt men robuustere apparatuur, zoals minder storingsgevoelige GPS-ontvangers en een Iridium-chipoplossing die cryptografisch beveiligde tijd- en locatiegegevens van het Iridium-satellietnetwerk kan leveren — naar verwachting veel sterker dan gewone GPS-signalen.

Tegelijkertijd klinken stemmen die teruggrijpen op klassieke hulpmiddelen. Docent Eric Goedhart (Hanze Maritiem) en VDR-woordvoerder Carsten Duif benadrukken het belang van astronomische navigatie met sextant, radar, verrekijker en papieren zeekaarten als GPS faalt. Sextantgebruik en kruispeilingen worden in opleidingen nog geoefend, al is de sextant niet langer een verplichte exameneis; de IMO-eisen schrijven wel competentie in astronavigatie voor. De sextant heeft beperkingen (bij bewolking onbruikbaar) en handmatig verkregen posities zijn minder precies dan GNSS.

Praktische aandachtspunten: ECDIS-systemen blijven bruikbaar zonder GPS mits posities handmatig worden ingevoerd (bijvoorbeeld uit kruispeilingen of radar), maar dat vergt extra werk en vergroot kans op fouten. Papieren kaarten worden minder vaak gedrukt; grote formaten (A0) zijn wel leverbaar, wat problematisch kan zijn voor kleinere kaartentafels. De print-on-demand-aanpak van uitgevers als British Admiralty maakt actuele papieren kaarten mogelijk, maar levertijden van zo’n tien dagen beperken directe beschikbaarheid.

Kortom: maritieme sector en overheden worden gevraagd te investeren in tastbare navigatiehulp (radarbakens, actuele papieren kaarten), training in klassieke navigatiemethoden en in technisch robuustere satellietoplossingen om de veiligheid op zee te waarborgen zolang GPS-verstoringen aanhouden.