Natte advocatuur wil privaat zeerecht retrofitten: 'Laat ons maar het oliemannetje zijn'
In dit artikel:
Jolien Kruit, advocaat bij Van Traa Advocaten, is sinds 1 december benoemd tot hoogleraar “De toekomst van het maritieme recht” aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Ze wil met de leerstoel het achterhaalde privaat zeerecht moderniseren: onderzoek doen, markt en wetenschap met elkaar verbinden en juristen opleiden die klaarliggen voor de digitale en groene transitie in de scheepvaart.
De nieuwe leerstoel vult een leemte die ontstond na het emeritaat van Maarten Claringbould in 2017. Omdat universiteiten onvoldoende middelen hadden om die positie te bekostigen, heeft de sector zelf de financiering voor twee dagen per week colleges en onderzoek verzorgd. Kruit benadrukt dat deze publiek-private samenwerking ook praktisch nut heeft: marktpartijen hebben behoefte aan juridische expertise die meedenkt bij technologische vernieuwing.
Kruit onderscheidt publiek- en privaatrechtelijke vragen. Publieke regels (zoals EU-ETS en het FuelEU Maritime-initiatief, of regels die de IMO ontwikkelt) sturen de vergroening, maar hebben grote gevolgen voor onderlinge contractuele verhoudingen: wie draagt extra kosten door nieuwe emissieregels, welke aansprakelijkheids- en verzekeringsconstructies blijven werkbaar? Praktische voorbeelden illustreren de kloof: contracten met een clausule om “met de grootst mogelijke snelheid” te varen botsen met CO2-reductiemaatregelen die vertraging of lagere snelheden vereisen; nieuwe brandstoffen zoals ammoniak bieden technische kansen, maar missen nog het internationale aansprakelijkheids- en vangnetsysteem dat bij olievervuiling bestaat.
Kruit pleit ervoor juristen vroeg in technologische trajecten te betrekken, niet als vertragende factor maar als facilitator die helpt ontwerp, veiligheidsprotocollen en verzekerbaarheid op elkaar af te stemmen. Voorbeelden waarvoor die wisselwerking nodig is zijn projecten rond nucleaire aandrijving of autonome schepen.
Digitalisering vormt de tweede pijler van haar onderzoek. Het klassieke ‘natte recht’ is gecentreerd rond de kapitein; autonome of onbemande schepen vragen om heroriëntatie van aansprakelijkheid (productaansprakelijkheid van softwareleveranciers?), governance aan afstand, en aandacht voor cybersecurity. De IMO werkt aan richtlijnen voor autonome schepen, maar er blijven veel open vragen.
Onderwijs en kennisoverdracht zijn belangrijk onderdeel van Kruits missie. Ze wil meer Nederlandse studenten interesseren voor vervoerrecht via praktijkgerichte colleges en een Engelstalige master Maritime & Transport Law die internationaal studenten aantrekt. Gastdocenten uit de praktijk zorgen ervoor dat onderwijs direct aansluit op actuele problemen zoals verzekeringen, vlaggenstaatvragen en spoedeisende procedures.
Haar advies aan studenten en praktijk: los problemen op in plaats van ze onnodig te laten escaleren; werk pragmatisch samen. Het maritieme recht heeft een stevig fundament, maar vereist onderhoud en aanpassing — “het is tijd voor een retrofit.”