Opinie: 'Binnenvaart draait over de rug van de kapitein'

In dit artikel:

Kapitein Rock van Mol — actief als binnenvaartkapitein, examinator en instructeur voor zij-instromers — waarschuwt dat de binnenvaart alleen nog functioneert doordat kapiteins dagelijks de gebreken van het systeem opvangen. Volgens hem bestaat er een grote kloof tussen de papieren regels en de dagelijkse praktijk aan boord: werk- en rusttijden, bemanningsnormen en communicatiestandaarden sluiten niet meer op elkaar aan.

In de praktijk zijn rustblokken zelden ongestoord. Op A1-bemande schepen zijn werkdagen van veertien uur eerder regel dan uitzondering en met geautoriseerde tachografen kunnen die uren nog verder uitrekken. Arbeid wordt bovendien over de hele dag verspreid en terminaldruk dwingt bemanning tot permanente paraatheid: melden is geld, dus kapiteins blijven alert en reageren ook als dat ten koste gaat van rust. Wat officieel als rust staat geregistreerd, is vaak feitelijk standby.

Administratief zorgt het vaartijdenboek juist voor extra onduidelijkheid: landen verschillen in hun interpretatie van laden en lossen, waardoor dezelfde handeling elders anders wordt beoordeeld. Kapiteins moeten juridisch sluitend registreren in een internationaal speelveld waar regels niet uniform zijn — wat leidt tot onzekerheid en risico op sancties.

Ook de bemanningsregels zijn achterhaald. Ze veronderstellen een overzichtelijke taakverdeling en inzetbare mensen; de werkelijkheid is just-in-time, gefragmenteerd en economisch gehaast. Papieren functies garanderen geen operationele inzetbaarheid: nieuwe collega’s missen soms praktische ervaring, zelfstandigheid en het benodigde operationele inzicht. Daardoor schuiven taken altijd terug naar de kapitein, die corrigeert, controleert en fouten op het laatste moment oplost.

De noodzakelijke instroom van buitenlandse arbeidskrachten vergroot communicatieve en veiligheidsproblemen. Aan boord komen verschillende talen en uiteenlopende nautische vaardigheden samen; basis-Engels is vaak onvoldoende. Europese standaardzinnen en communicatieregels blijken regelmatig verouderd of onbruikbaar, waardoor improvisatie de norm wordt.

Ten slotte spelen detacheringsbureaus een rol: zij leveren vaak personeel dat op papier geschikt lijkt maar in de praktijk ondermaats presteert, soms tegen hoge dagtarieven. De rekening van die mismatch betaalt uiteindelijk de kapitein in extra werk en verloren rust.

Van Mol stelt dat de sector nu draait op structurele compensatie door individuen, niet op een stabiel systeem. Voor een veilige toekomst pleit hij voor regels die uitgaan van reële werkdruk, uniforme grensoverschrijdende interpretatie, bemanningsmodellen gebaseerd op echte inzetbaarheid, bruikbare communicatiestandaarden en ketenbrede verantwoordelijkheid — inclusief bij staffingbureaus. Zolang dat niet gebeurt blijft de binnenvaart leunen op de stille overbelasting van de kapitein; de vraag die rest is hoe lang dat goed blijft gaan.