Rotterdam over tien jaar: welk zeehavenmodel houdt stand?

In dit artikel:

Haveneconoom Bart Kuipers gaat over drie maanden, na een lange carrière aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, met pensioen. Toch blijft hij zich intensief bemoeien met de toekomst van de Rotterdamse haven. Volgens hem zijn de procesindustrie en containersector nog altijd de ruggengraat, maar geen belangrijke groeimotoren meer. De raffinaderijen en chemiebedrijven dateren grotendeels uit de jaren zestig en de containersector groeit veel minder hard dan vroeger: van circa 6 procent per jaar naar mogelijk 1 procent. De grootste groei vindt inmiddels plaats in Azië en het mondiale Zuiden.

Kuipers ziet vooral kansen in de energietransitie. Investeringen in biobrandstoffen, waterstofdragers, biomassa, zeewier en elektrolyzers kunnen nieuwe bedrijvigheid opleveren. Wind op zee noemt hij daarbij cruciaal, zowel voor de groei van Rotterdam als voor de strategische energieonafhankelijkheid van Nederland. Tegelijk waarschuwt hij dat toekomstverwachtingen beperkt voorspelbaar zijn. Nieuwe ontwikkelingen, zoals grootschalige batterijopslag of doorbraken in groene chemie, kunnen de haven sneller veranderen dan nu wordt voorzien.

De econoom is kritisch op het Rotterdamse innovatieklimaat. Volgens hem heeft de haven de afgelopen tien jaar te weinig vernieuwingen voortgebracht die de maritieme sector wezenlijk hebben veranderd. Initiatieven als PortXL zijn nuttig, maar zouden volgens Kuipers veel ambitieuzer, grootschaliger en sterker op verduurzaming gericht moeten zijn. Hij verwacht meer van een TU Delft-campus bij de haven, mogelijk in samenwerking met de Erasmus Universiteit. Vooral de doorgroei van start-ups naar grotere bedrijven blijft een zwakke plek.

Ook vindt Kuipers dat Den Haag het internationale belang van Rotterdam onderschat. De stad is volgens hem, na Singapore, een van de belangrijkste maritieme centra ter wereld, met sterke posities in onder meer handel, juridische dienstverlening, verzekeringen en operationele ondersteuning. De haven benut dat imago zelf echter onvoldoende, wat gevolgen kan hebben voor politieke keuzes en investeringen.

Verder wijst hij op de vaak vergeten maritieme maakindustrie, met bedrijven die wereldwijd actief zijn in bijvoorbeeld hijskranen en offshoretechnologie. Deze ondernemingen zijn technologisch sterk, maar hebben moeite met marketing en het verbreden van hun innovaties. Zijn onverwachte groeifavoriet is de agrologistiek: Rotterdam verwerkt grote volumes fruit, groenten en vlees. De groei van gekoelde agrofoodstromen, met onder meer nieuwe logistieke voorzieningen en kademuren, ziet Kuipers als een andere vorm van verduurzaming van de haven.